Ἑορτολόγιο
Περίοδος Δ΄ – Ἔτος ΜΓ΄
Φλώρινα – ἀριθμ. φύλλου 2711
Μνήμη τῶν ἁγίων Τριῶν Ἱεραρχῶν
Παρασκευὴ 30 Ἰανουαρίου 2026

«Ἄνδρες ἐπιθυμιῶν»

«Ἄνδρες ἐπιθυμιῶν…, μὴ παρασιωπᾶτε τοῦ βο­ᾶν ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς Κύριον» (δοξ. στιχηρ. Μικρ. Ἐσπ.)

Ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία, ἀγαπητοί μου, διδάσκει. Εἶνε τὸ λαμπρότερο ἀπ᾽ ὅλα τὰ διδακτήρια, ἀπ᾽ ὅλα τὰ σχολεῖα. Διδάσκει ὄχι δι­κά της διδάγματα, ἀλλὰ ὅ,τι δίδαξε ὁ Κύρι­ος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός.
Ὁ Χριστιανισμὸς ὅμως δὲν εἶνε μόνο μία ὡ­ραία θεωρία, εἶνε καὶ μία λαμπρὴ πρᾶξις· δὲν εἶνε μόνο φωτεινὸς λόγος, εἶνε καὶ ἔργο σπουδαῖο καὶ μεγάλο. Καὶ ὅπως ὁ Κύριος ἡ­μῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὅ,τι δίδαξε τὸ ἔπραττε ἐπίσης, δηλαδὴ τὸ ἐφήρμοζε, ἔτσι καὶ ἡ Ἐκ­κλησία, ἡ ὁποία συνεχίζει τὸ ἔργο τοῦ Κυρίου, ὅ,τι διδάσκει τὸ ἐφαρμόζει ἐπίσης.
Ποιός τὸ ἐφαρμόζει; Τὰ ἐκλεκτά της παιδιά. Καὶ ποιά εἶνε τὰ ἐκλεκτά της παιδιά; Οἱ ἅγιοι. Οἱ ἅγιοι εἶνε ἥρωες τοῦ πνεύματος. Κι ὅ­ταν μιλᾶμε γιὰ ἁγίους, μὴν πάῃ τὸ μυαλὸ μόνο σ᾽ αὐτοὺς ποὺ πῆγαν ἐπάνω στὰ Κατου­νάκια τοῦ Ἁγίου Ὄρους καὶ προσεύχονται τὴ νύχτα μὲ τὸ κομποσχοίνι, κ᾽ ἔκαναν τὰ βουνὰ ῥαντὰρ καὶ ἀσυρμάτους καὶ ἑνώνονται μὲ τὸν Αἰώνιον. Ἀναμφισβητήτως καὶ αὐτοὶ εἶνε ἅγιοι, δὲν τὸ ἀρνούμεθα. Ἀλλὰ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιο, κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου, ἅγιοι εἶ­νε ὅ­σοι μένοντας ἐδῶ στὸν κόσμο, μέσα στὸ στί­βο καὶ σκληρὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς, πιστεύ­ουν στὸν Κύριο, ἀγωνί­ζονται, παλεύουν, ἐργάζον­ται τὸ ἀγαθὸν καὶ ἀνεβαίνουν στὴν ἁγιότητα μὲ τὴ χάρι τοῦ Θεοῦ. Αὐτοὶ εἶνε οἱ ἅγιοι.

Οἱ ἅγιοι δὲν εἶνε μόνο ἀπὸ μία τάξι ἢ ἀπὸ ἕ­­να ἐπάγγελμα. Ἡ ἁγιότης εἶνε φυτὸ ποὺ εὐ­δοκιμεῖ σὲ κάθε τάξι ἀνθρώπων. Ἅγιοι, ὅπως δείχνει τὸ ἁγιολόγιο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἀνεδείχθη­­σαν ἀπὸ ὅλες τὶς τάξεις καὶ ἀπ᾽ ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα. Θέλετε νὰ ποῦμε συγκεκριμένα παραδείγματα; Προστάτης π.χ. τῶν ταχυδρομι­κῶν εἶνε ὁ ἅγιος Ζήνων, τῶν γεωργῶν ὁ ἅγιος Τρύφων, τῶν βοσκῶν ὁ ἅγι­ος Σπυρίδων, τῶν ξυλουργῶν ὁ ἅγιος Ἰωσὴφ ὁ μνήστωρ, τῶν στρατιωτῶν οἱ Τεσσαράκοντα Μάρ­τυρες, τῶν ἀξιωματικῶν οἱ ἅγιοι Δημήτριος, Γεώργιος καὶ ἄλλοι. Καὶ γιὰ τοὺς βασιλεῖς ἀκόμα ἔχουμε τοὺς ἁγίους Κωνσταν­­­­τῖνο καὶ τὴ μητέρα του Ἑλένη.
Καὶ γιὰ τοὺς ἀν­θρώπους τῶν γραμμάτων (ὅ­σους διδάσκουν καὶ μαθητεύουν στὰ διάφορα σχολεῖα ὅλων τῶν βαθμίδων, σχολὲς καὶ πανεπιστήμια) ποιούς ἔχουμε; Ἔχουμε τοὺς ἁγίους ποὺ ἑορτάζουν σήμερα, τοὺς Τρεῖς Ἱ­ε­ράρχας· Βασίλειον τὸν μέγαν, Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνόν, καὶ Ἰωάννην τὸν Χρυσόστομον. Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· γιατί ἡ Ἐκκλησία καὶ τὸ Ἑλληνικὸ γένος μας ἐξέλεξαν αὐτοὺς ὡς προστάτες τῆς παιδείας καὶ τῶν γραμμάτων; Ἡ ἀπάντησις εἶνε σὲ ἕναν ὕμνο τοῦ Μικροῦ Ἑ­σπερινοῦ τῆς ἀκολουθίας των. Ἡ Ἐκκλησία, ἀ­πευθυνομένη πρὸς τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχας, λέει· «Ἄνδρες ἐπιθυμιῶν…, μὴ παρασιωπᾶτε τοῦ βο­ᾶν ὑπὲρ ἡ­μῶν πρὸς Κύριον» (δοξ. στιχηρ.).
Ἂς ἀναλύσουμε τὴ φράσι αὐτή· τί σημαίνει «ἄνδρες ἐπιθυμιῶν»;

* * *

Κάθε ἄνθρωπος, ἀγαπητοί μου, ἔχει ἐπιθυ­μίες. Ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος τὸν προώρισε γιὰ ἕ­ναν ὑψηλὸ προορισμό, φύτευσε στὴν ψυχή του μεγάλους πόθους καὶ ἐφέσεις. «Ἄνδρες ἐπιθυμιῶν» ὠνομάστηκαν ἅγιοι προφῆτες ὅ­πως ὁ Δανιήλ (9,23· 10,11,19). Ποιές ἐπιθυμίες εἶχαν; Ἐὰν ἔχῃς τέτοιες ἅγιες ἐπιθυμίες, ἀδελφέ μου – παιδί μου, νὰ πέσω νὰ σὲ προσκυνήσω. Ἐὰν δὲν ἔχῃς τέτοιες ἅγιες ἐπιθυμίες, ἀλλ᾽ ἔ­χῃς ἐπιθυμίες κοράκων καὶ ὀρνέων καὶ θηρίων, ἐπιθυμίες κατωτάτου ἐπιπέδου, τότε εἶ­­σαι ἀξιοθρήνητος· δὲν εἶσαι πλέον ἄνθρωπος, εἶσαι ἕνα ζῷο ποὺ ἱ­κανοποιεῖ μόνο τὶς κατώτερες ὁρμές του.
Ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἐκ Θεοῦ ἐπιθυμίες μεγά­λες καὶ ἱερές. Ἔχει, θὰ ἔλεγα ἀλλιῶς, τρεῖς με­γάλους πόθους. Ὁ πρῶτος εἶνε ὁ πόθος τῆς γνώσεως, ὁ δεύτερος εἶνε ὁ πόθος τῆς πράξεως, καὶ ὁ τρίτος εἶνε ὁ πόθος τῆς ἀρε­τῆς ἢ τῆς ἁ­γιότητος. Ἐπιτρέψτε μου ν᾽ ἀναλύ­σω σύντομα τοὺς τρεῖς αὐτοὺς πόθους, ποὺ καῖνε μέσα στὴν καρδιὰ κάθε ἀνθρώπου.
� Ὁ πρῶτος εἶνε ὁ πόθος τῆς γνώσεως. Οἱ ἄνθρωποι, εἶπαν καὶ οἱ ἀρχαῖοι, ἐκ φύσεως ἐ­πι­θυμοῦν τὴ γνῶσι. Εἶνε ἔμφυτος ὁ πόθος αὐ­τός. Βλέπετε τὸ παιδάκι; Μόλις ἀνοίγει τὰ μάτια του καὶ ἀρχίζει ν᾽ ἀντιλαμβάνεται, κατὰ τὸ 3ο μὲ 4ο ἔτος, εἶνε ὅλο ἐρωτήσεις. Ἐρωτᾷ συνεχῶς τί ᾽νε τοῦτο, τί ᾽νε ἐκεῖνο. Ἐρευνᾷ νὰ γνωρίσῃ τὸν κόσμο. Στὰ ἐρωτήματά του ἀπαν­τοῦν ἡ γιαγιά, ἡ μητέρα, ὁ δάσκαλος τοῦ δημοτικοῦ, ὁ καθηγη­τὴς τοῦ γυμνασίου καὶ ἀρ­γότερα οἱ σοφοὶ ἀκαδημαϊκοί. Κι ὅταν δὲν ἱ­κανοποιῆται ὁ νέος, φεύγει ἀπὸ τὴν πατρίδα του, πετάει στὰ ξένα, πηγαίνει σὲ φημισμένες σχολὲς ποὺ διδάσκουν διάσημοι ἐπιστήμονες. Καὶ βρίσκει τέλος αὐτὸ ποὺ ζητάει; Ὄχι. Καὶ τότε ἔρχεται νὰ τοῦ ἀπαντήσῃ πλέον ὁ Σωκράτης· «Ἕν οἶδα, ὅτι οὐδὲν οἶδα».
Ὁσοδήποτε πάντως καὶ ἂν μελετήσουν οἱ ἄνθρωποι, ἡ γνῶσι ποὺ ἀποκτοῦν –εἴτε θεολογική, εἴτε ἐπιστημονική, εἴτε φιλοσοφική– εἶ­νε μία ῥανίδα, μία σταγόνα, ἀπὸ τὸν ἀπέραν­το ὠκεανὸ τῆς γνώσεως.
� Ὁ δεύτερος πόθος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ θεω­ρῶ ἀνώτερο, εἶνε ὁ πόθος τῆς πράξεως. Τὸ νὰ γεμίσῃς τὸ κεφάλι σου γνώσεις, νὰ τὸ κά­νῃς ἐγκυκλοπαι­δικὸ λεξικὸ καὶ νὰ γίνῃς ἕνας ἀχθοφόρος γνώσεων, δὲν ἀρκεῖ. Τὴ γνῶσι πρέ­πει νὰ τὴν κάνῃς ἔργο· ἐκεῖνο ποὺ μαθαίνεις πρέπει νὰ τὸ ἀξιοποιήσῃς. Χαρακτηριστικὴ εἶ­νε ἡ στάσι τοῦ μεγάλου Ἀλεξάνδρου. Δὲν ἤ­θελε νὰ μαθαίνῃ ἁπλῶς σοφὰ λόγια ἀπὸ τὸν δάσκαλό του τὸν Ἀριστοτέλη· ἤθελε ἐκεῖνα ποὺ ἐγνώρισε νὰ τὰ θέτῃ σὲ ἐφαρμογή, νὰ τὰ κάνῃ πράξεις.
� Καὶ ὁ τρίτος πόθος εἶνε ὁ πόθος τῆς ἀ­ρε­τῆς ἢ τῆς ἁγιότητος. Αὐτὸς εἶνε ὁ ὑψηλότερος ὅλων. Ὁδηγεῖ τὸν ἄνθρωπο νὰ ἐπιτύχῃ τὸν αἰώνιο στόχο του, τὴν οὐράνιο μακαριότητα. Ὁ πόθος τῆς ἀρετῆς κάνει τὸν ἁμαρτω­λὸ νὰ συν­αισθάνεται τὰ πάθη, τὶς ἀδυναμίες καὶ τὰ ἐ­λαττώματά του. Τὸν ἑλκύει πρὸς τὸ φῶς καὶ τὸ ὕ­ψος τῆς καθαρότητος. Ἀποφασίζει νὰ συγκεντρώσῃ τὶς δυνάμεις του καὶ μὲ τὴ βοήθεια τοῦ Χριστοῦ κατα­βά­λλει κάθε δυνατὴ προσπάθεια, ὥστε νὰ ξεφύγῃ ἀπὸ τὶς παγίδες τῶν κατωτέρων ἐπιθυμιῶν. Τέλος τοῦ χαρίζει φτερὰ μεγάλα, ὥστε νὰ φθάσῃ ἐκεῖ ποὺ ἐπιθυμεῖ ἡ ψυχή του.

* * *

Αὐτοὺς τοὺς τρεῖς πόθους, ἀγαπητοί μου, εἶχαν καὶ οἱ Τρεῖς Ἱεράρ­χαι ποὺ ἑορτάζουμε. Γι᾽ αὐτὸ δικαίως τοὺς ἐγκωμιάζουμε ὡς «ἄν­δρες ἐπιθυμι­ῶν».
Εἶχαν τὸν πόθο τῆς γνώσεως. Μελέτησαν καὶ τοὺς θύραθεν, δηλαδὴ τοὺς ἐθνικοὺς μὴ Χριστιανούς. Λίγοι γνώριζαν τότε ὅπως αὐ­τοὶ τοὺς κλασσικοὺς συγγραφεῖς τῆς ἀρχαιότητος. Ἀπὸ τὴ μελέτη ἐκείνων ἔμαθαν τὴ γλῶσ­σα, τὴ ῥη­τορική, τὶς ἔξω ἐπιστῆμες, ἀπέκτησαν ἐγ­κυκλο­παιδικὴ γνῶσι. Πρὸ παντὸς ὅμως μελέτησαν βαθειά, ἀποστήθισαν τὴν ἁγία Γραφή, Παλαιὰ καὶ Καινὴ Διαθήκη, καθὼς καὶ τοὺς ἀ­ποστολικοὺς πατέρας καὶ ἀπολογητάς.
Δὲν περιωρίστηκαν ὅμως στὴν ξηρὰ γνῶσι. Ἡ ἐν Χριστῷ ἀγάπη καλλιέργησε τὸν πόθο τῆς ἐμπράκτου ἐφαρμογῆς ὅσων ἔμαθαν. Δὲν ἦ­ταν ἁπλῶς θεωρητικοὶ διδάσκαλοι· ἤ­θελαν, αὐ­τὰ ποὺ διάβαζαν νὰ γίνωνται πράξεις. Ἦταν ἐ­νεργητικοί. Ὑπεράσπι­ζαν τὰ δί­­καια φτωχῶν ἔ­ναντι πανισχύρων πλουσίων καὶ ἀρχόντων, προ­στάτευσαν ἀδύναμες χῆρες καὶ ὀρφανά, ἔκαναν συσσίτια γιὰ πεινασμένους, ἔ­χτισαν νοσοκομεῖα, λεπροκο­μεῖα, γηροκομεῖα, ὀρφανοτρο­φεῖα, σὲ ἐπο­χὴ ποὺ ἡ πρόνοια τοῦ κράτους ἦ­ταν ἀνύπαρκτη. Κήρυτταν, δίδασκαν, συνέγρα­φαν, ἔ­σπευδαν σὲ κάθε ἀνάγ­κη.
Ὡς ἀληθινοὶ φιλόσοφοι οἱ Τρεῖς Ἱεράρχαι, μὲ ὅ,τι μάθαιναν μελετώντας καὶ μὲ ὅ,τι ἔ­πρατταν στὴν καθημερινὴ ζωή, στόχο εἶχαν τὴν μίμησι Χριστοῦ, ὄχι τὴν ἐκμετάλλευσι ἀλ­λὰ τὴ θυσία ὑπὲρ τοῦ πλησίον, τὸν ἁγιασμὸ καὶ τὴν τελειότητα.
Ἀπευθυνόμενος τέλος εἰδικὰ στοὺς νέους λέγω. Μιμηθῆτε τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχας. Ἔχετε πόθο γνώσεως καὶ μελετᾶτε. Ἐὰν ζητᾷς νὰ μά­θῃς γράμματα μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ πλουτή­σῃς, αὐτὸ λέγεται ἐκπόρνευσις. Ἀποκτῆστε γνῶσι, ἀλ­λὰ ὁπλισθῆτε καὶ μὲ ἀγάπη. Ἀγα­πῆ­στε τὴν ἀ­ρετὴ τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἁγιότητα.
Ἡ πατρίδα ἔχει ἀνάγκη τὶς γνώσεις σας, τὴ δραστηριότητά σας, τὴν ἐνάρετη ζωή σας. Λάμψτε σὰν ἀστέρια μέσα στὸ σκοτεινὸ στερέωμα τοῦ κόσμου.
Ἀπὸ σᾶς θὰ βγοῦν λαμπροὶ διδάσκαλοι, καταρτισμένοι καθηγηταί, ἀδέκαστοι δικασταί, τίμιοι ἐπιχειρηματίες, πρωτοπόροι ἐπιστήμονες, γενναῖοι ἀξιωματικοί, εὐλαβεῖς ἱερεῖς, ἐμ­πνευσμένοι ἀρχιερεῖς· ἀπὸ σᾶς θὰ βγῇ ὅ,τι ἐκ­λεκτὸ καὶ ἅγιο. Καὶ ἡ Ἑλλάδα μας ἔχοντας τέτοια τέκνα τὰ προσφωνεῖ καὶ τοὺς λέει· Χαίρε­τε, παῖδες Ἑλλήνων, «ἄνδρες ἐπιθυμιῶν»· ἀμήν.

(†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος

Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία, ἡ ὁποία ἔγινε στὸν ἱ. ναὸ Ἁγ. Παντελεήμονος Φλωρίνης τὴν Τρίτη 30-1-1973 πρωί, μὲ νέο τίτλο. Καταγραφὴ καὶ σύντμησις 16-12-2025.

⃝ Τὸ