Ο ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΙΕΡΕΑΣ ΠΟΥ ΕΣΩΣΕ ΤΟ ΑΒΕΡΩΦ

Πὼς σώθηκε τὸ Θωρηκτὸ Ἄβερωφ τὴ Μεγάλη Πέμπτη τοῦ 1941;

Πατηστε τον τιτλο & διαβαστε το σελιδοποιημένο

Τὸ μοναδικὸ πλοῖο στὸν κόσμο ποῦ, ἔχοντας πάρει μέρος σὲ δύο Παγκόσμιους Πολέμους, συνεχίζει πάνω ἀπὸ ἕναν αἰῶνα νὰ ἔχει ὑψωμένη τὴν ἑλληνικὴ σημαία καὶ νὰ γράφει ἱστορία.  Πιστεύω ὅτι σχὲδὸν ὅλοι οἱ Ἕλληνες γνωρίζουν ἔστω καὶ κάτι ἀπὸ τὴν ἔνδοξη ἱστορία τοῦ Θωρηκτοῦ Ἀβέρωφ. Αὐτοῦ τοῦ μοναδικοῦ πλοίου στὸν κόσμο ποῦ, ἔχοντας πάρει μέρος σὲ δύο Παγκόσμιους Πολέμους, συνεχίζει πάνω ἀπὸ ἕναν αἰῶνα νὰ ἔχει ὑψωμένη τὴν ἑλληνικὴ σημαία καὶ νὰ γράφει ἱστορία… Τοῦ πλοίου ποὺ ναυπηγήθηκε στὸ Λιβόρνο τὸ 1910 καὶ παραδόθηκε στὸ ἑλληνικὸ Βασιλικὸ Ναυτικὸ τὸ 1911, μὲ τὸ πὸσὸ τῆς προκαταβολῆς γιὰ τὴ ναυπήγησή του (8.000.000 χρυσὲς δραχμὲς) νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴ διαθήκη τοῦ Ἐθνικοῦ Εὐεργέτη  Γεωργίου Ἀβέρωφ. Ὅμως, ἐκτιμῶ ὅτι λίγοι γνωρίζουν τὸ πῶς σώθηκε καὶ σήμερα, στὸ μόνιμο ἀγκυροβόλιό του, συνεχίζει νὰ προσφέρει στὴν Πατρίδα ὡς Πλὼτὸ Ναυτικὸ Μουσεῖο, θυμίζοντας τὴν ἔνδοξη ναυτική μας ἱστορία. Γιὰ μιὰ ἐκτενῆ ἀναφορὰ στὴν ἱστορία τοῦ Θωρηκτοῦ καὶ τοῦ Εὐεργέτη πὸὺ φέρει τὸ ὄνομά του, ἀπαιτοῦνται ἑκατοντάδες σελίδες. Σήμερα μὲ ἀφορμὴ τῆς Μεγάλης ἑβδομάδας ὅπου μᾶς πέρασε, και  με τὴν ἐνθύμηση  για τὴν ἐπέτειο τῆς διάσωσής του (Μεγάλη Πέμπτη 1941 – Μεγάλη Πέμπτη 2026) θὰ ἀναφερθοῦμε εἰδικὰ σὲ αὐτὸ τὸ γεγονός

Ἡ κήρυξη τοῦ πολέμου τοῦ 1940 βρῆκε τὸ Θωρυκτὸ Ἀβέρωφ σὲ περιορισμένη ἐπιχειρησιακὴ ἱκανότητα στὸν κόλπο τῆς Ἐλευσίνας. Γιὰ τὴν καλύτερη δυνατὴ ἀξιοποίησή του εἶχε μεθορμίσει ἐκεῖ καὶ παρεῖχε μὲ ἐπιτυχία ἀντιαεροπορικὴ προστασία στὸν ναύσταθμο καὶ στὸ ἀεροδρόμιο τῆς Ἐλευσίνας.  Ἀπὸ τὴν εἰσβολὴ τῶν Γερμανῶν στὴν Ἑλλάδα (6 Ἀπριλίου 1941) μέχρι καὶ τὴν κατάληψη τῆς Ἀθήνας (27 Ἀπριλίου 1941) τὸ Ναυτικὸ μας ὑπέστη μεγάλες ἀπώλειες (χτυπήθηκαν ἢ βυθίστηκαν 25 πλοῖα) ἀπὸ τὴ γερμανικὴ Πολεμικὴ Ἀἐροπορία. Ἔτσι, ἀποφασίστηκε ὁ ὑπόλοιπος στόλος νὰ καταφύγει στὴν Ἀλεξάνδρεια τῆς Αἰγύπτου.  Γιὰ τὸ Θωρηκτὸ Ἀβέρωφ, στὸ Ὑπουργεῖο Ναυτικῶν, μέρες πρὶν μποῦν οἱ Γερμανοὶ στὴν Ἀθήνα, ἐπικρατοῦσε ἡ ἄποψη νὰ τὸ βουλιάξουν, ἀφ’ ἑνὸς γιὰ νὰ μὴν πέσει στὰ χέρια τῶν Γερμανῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου γιατί ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ βυθισθεῖ ἀπὸ τὶς νάρκες ποὺ ἦταν στὸν δίαυλο καὶ νὰ τὸν κλείσει. Ὁρισμένοι ἀξιωματικοὶ καὶ μέλη τοῦ πληρώματος ἀρνήθηκαν νὰ τὸ βυθίσουν καὶ ἀποφάσισαν νὰ ἀποπλεύσουν γιὰ τὴν Κρήτη μαζὶ μὲ τὰ ὑπόλοιπα ἑλληνικὰ καὶ ἀγγλικὰ πλοῖα. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι γνωστὸ ὡς ἡ «Βασιλικὴ Ἀνταρσία τοῦ Ἀβέρωφ».   Πρωταγωνιστικὸ ρόλο στὴν «ἀνταρσία» ἔπαιξε ὁ τελευταῖος ἱερέας του, Ἀρχιμα-νδρίτης Διονύσιος Παπανικολόπουλος (Σαλμενίκο Ἀχαΐας 1888 – Ἔδεσσα 1968). Διατέλεσε Μητροπολίτης Ἰερισσοῦ, Ἁγίου Ὅρους καὶ Ἀρδαμερίου (1944-1951) καὶ Μητροπολίτης Ἐδέσσης καὶ Πέλλης (25-9-1951 ἕως 24-01-1967). Ἦταν ὁ ἴδιος στρατιωτικὸς ἱερέας ποὺ ὡς νεαρὸς κληρικὸς εἶχε πρωταγωνιστήσει καὶ στὴν ἐξύψωση τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἡρωικοῦ 9^ου  Συντάγματος Καλαμάτας, τῆς Δ΄ Μεραρχίας Πελοποννήσου, στὴ μάχη τῶν Γιαννιτσῶν (19 καὶ 20-10-1912) ποὺ ἄνοιξε τὸν δρόμο γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Θεσσαλονίκης.  Ἦταν ὁ ἴδιος στρατιωτικὸς ἱερέας πὸὺ καὶ στὸν Β΄ Βαλκανικὸ Πόλεμο εἶχε ἀξιοζήλευτη δράση στὶς μάχες τοῦ Μπέλες, Κρέσνας, Τζουμαγιὰς καὶ τὴν πολύνεκρη μάχη τοῦ Κιλκίς, ὅπου τραυματίστηκε ἀπὸ θραῦσμα ὀβίδας στὸ κεφάλι. Τώρα, ὡς ἱερέας τοῦ Ἀβέρωφ, αἰσθάνθηκε τὴν καρδιά του νὰ σπαράζει. Ἕνα τέτοιο τέλος γιὰ τὸ θρυλικὸ καράβι; Δὲν τὸ βαστοῦσε ἡ καρδιά του…

Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Διονύσιος Παπανικολόπουλος μετέπειτα διετέλεσε Μητροπολίτης Ἰερισσοῦ, Ἁγίου Ὅρους καὶ Ἀρδαμερίου (1944-1951) καὶ Μητροπολίτης Ἐδέσσης καὶ Πέλλης (25-9-1951 ἕως 24-01-1967).

«Γιὰ τὸ Θωρηκτὸ Ἀβέρωφ, στὸ Ὑπουργεῖο Ναυτικῶν, μέρες πρὶν μποῦν οἱ Γερμανοὶ στὴν Ἀθήνα, ἐπικρατοῦσε ἡ ἄποψη νὰ τὸ βουλιάξουν, ἀφ’ ἑνὸς γιὰ νὰ μὴν πέσει στὰ χέρια τῶν Γερμανῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου γιατί ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ βυθισθεῖ ἀπὸ τὶς νάρκες ποὺ ἦταν στὸν δίαυλο καὶ νὰ τὸν κλείσει. Ὁρισμένοι ἀξιωματικοὶ καὶ μέλη τοῦ πληρώματος ἀρνήθηκαν νὰ τὸ βυθίσουν καὶ ἀποφάσισαν νὰ ἀποπλεύσουν γιὰ τὴν Κρήτη μὰζὶ μὲ τὰ ὑπόλοιπα ἑλληνικὰ καὶ ἀγγλικὰ πλοῖα.  Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι γνστὸ ὡς ἡ «Βασιλικὴ Ἀνταρσία τοῦ Ἀβέρωφ»» Ἦταν Μεγάλη Πέμπτη 17 Ἀπριλίου 1941. Λίγο πρὶν βραδιάσει, κάλεσε γύρω του τὸ πλήρωμα τοῦ καραβιοῦ.       Τὸ ἐκκλησάκι τοῦ πλοίου ἦταν ἕτοιμο γιὰ τὴν Ἱερὰ Ἀκολουθία τῶν Παθῶν.  Τὰ μάτια του ἦταν βουρκωμένα.  Γενικὴ συγκίνηση σὲ ὅλο τὸ πλήρωμα. «Παιδιά», εἶπε, «θέλουν νὰ βουλιάξουν τὸ θρυλικό μας καράβι. Τὸ βαστάει ἡ ψυχή σας νὰ ἔχει τέτοιο τέλος τὸ πιὸ δοξασμένο καράβι μας;   Θὰ μᾶς καταριοῦνται ἀπὸ τὸν οὐρανὸ οἱ ψυχὲς τῶν ἡρώων μας ναυτικῶν, τοῦ Μιαούλη, τοῦ Κανάρη, τοῦ Κουντουριώτη καὶ ἄλλων. Τί λέτε;».

Οἱ ναῦτες καὶ οἱ ἀξιωματικοί, ὅσοι εἶχαν ἀπομείνει, σκέφτηκαν λίγο καὶ ἔπειτα μὲ μιὰ φὼνὴ εἶπαν: «Παπᾶ, θὰ κάνουμε ὅ,τι μᾶς πεῖς».  Ὁ ἱερέας συνέχισε: «Πρέπει νὰ πάρουμε τὸ Ἀβέρωφ καὶ νὰ φύγουμε. Πρέπει νὰ σώσουμε τὴν τιμή του». «Σύμφωνοι ὅλοι», φώναξε τὸ πλήρωμα. Καὶ ὁ ἱερέας τούς ἀποκάλυψε τὶ τοῦ συνέβη. «Εἶδα σήμερα ὅραμα, παιδιά!!! Ἕνᾶς γέρος ἀσπρομάλλης παρουσιάσθηκε ἐμπρός μου: «Εἶμαι ὁ Ἅγιος Νικόλαος καὶ ἦρθα νὰ σοῦ πῶ ὅτι θὰ εἶμαι μαζί σας»».   Οἱ ναῦτες ἀνατριχιασμένοι ἔκαναν τὸν σταυρό τους καὶ φώναξαν: «Ὁ Θὲὸς μαζί μας» καὶ ἔτρεξαν ὅλοι νὰ ἑτοιμάσουν τὸ καράβι. Τελείωσε ἡ Ἀκολουθία τῶν Παθῶν τοῦ Κυρίου καὶ ὁ ἱερέας πέρασε τὸν Ἐσταυρωμένο ἀπὸ ὅλα τὰ διαμερίσματα τοῦ πλοίου, τὶς ἀποθῆκες τῶν πυρομαχικῶν, τὰ κανόνια, τοὺς πύργους καὶ τέλος τὸν στερέωσε στὸν πύργο τῆς πρώρας φωνάζοντας μὲ ὅλη του τὴ δύναμη: «Παιδιά μου, ἔχουμε κυβερνήτη τὸν ἴδιο τὸν Χριστό»!

Τὸ Ἀβέρωφ μὲ Κυβερνήτη τὸν ἴδιο τὸν Χριστό, ἐμψυχωτὴ τὸν ἱερέα, καπετάνιο τὸν ἀξιωματικὸ Πυροβολικοῦ (!!!) Πλωτάρχη Πότη Δαμηλάτη, πλήρωμα μὲ ὑψηλὸ ἠθικὸ καὶ μὲ πλήρη συσκότιση ἀπέπλευσε.  Πέρασαν τὸν δίαυλο τοῦ Ναυστάθμου, τὸ φράγμα τῆς Ψυτάλλειας καὶ συνέχισαν πρὸς τὶς Φλέβες. Ἐκεῖ ἔφθασε μὶα βενζινάκατος μὲ τὸν κανονικὸ  Κυβερνήτη, Πλοίαρχο Ἰωάννη Βλαχόπουλο. «Μὲ τί σκοπὸ ἔρχεσαι;», τοῦ φώναξε τὸ πλήρωμα.  Καὶ ἐκεῖνος μὲ λαχτάρα ἀπαντᾶ: «Ἦλθα, παιδιά, νὰ φύγουμε μαζί».        Μὲ ἀλαλαγμοὺς χαρᾶς καὶ δακρυσμένα μάτια ὑποδέχτηκαν τὸν Kυβερνήτη.  Τὸ θρυλικὸ Ἀβέρωφ μὲ ὅλη του τὴν ταχύτητα ἔπλευσε πρὸς τὴν Τσακωνιὰ (ἀκτὲς νομοῦ Ἀρκαδίας). Ἐκεῖ, γιὰ νὰ ἀποφύγει τὸν βομβαρδισμὸ τῶν ἀεροπλάνων, ζύγωσε ὅσο πιὸ κὸντὰ στὰ πανύψηλα καὶ ἀπότομα ὄρη της Κυνουρίας καὶ πέρασε ὅλη τὴν ἡμέρα.   Δὲν τὸ ἀνακάλυψαν τὰ ἀεροπλάνα τῶν Γερμανῶν.

Μεγάλη Παρασκευή, μόλις νύχτωσε, ξεκίνησαν γιὰ τὴν Κρήτη.          Ὁ ἱερέας «ἐν πλῷ» ἔψαλλε τὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἐπιταφίου, τὸν ὁποῖο περιέφερε σὲ ὅλο τὸ πλοῖο.  Μεγάλο Σάββατο ξημερώθηκαν στὸ λιμάνι τῆς Σούδας.  Παντοῦ ἐρημιά, συντρίμμια καὶ ναυάγια ἀπὸ τὶς ἀεροπορικὲς ἐπιδρομές. Ὅλοὶ ἀνέμεναν τὴν τελετὴ τῆς Ἀνάστασης, συμβολικὰ καὶ τὴν ἀνάσταση τῆς σκλαβωμένης πατρίδας. Κυριακὴ τοῦ Πάσχα, 20 Ἀπριλίου 1941, ὅλοι μὰζὶ «ἐν ὃρμῳ» ἔψαλαν τὸ «Χρίστὸς Ἀνέστη», κρατῶντας ἀναμμένο τὸ ἐλπιδοφόρο κερὶ τῆς Ἀνάστασης. Αὐθημερὸν τὸ Ἀβέρωφ ἀνεφοδιάστηκε καὶ ἀπέπλευσε μαζὶ μὲ ἄλλα ἀγγλικὰ καὶ ἑλληνικὰ πλοῖα, γιὰ Ἀλεξάνδρεια, συνεχίζοντας τὸν Ἀγῶνα μὲ περιπολίες καὶ συνοδεῖες νηοπομπὼν στὸν Περσικὸ Κόλπο καὶ τὸν Ἰνδίκὸ Ὠκεανό. Στὶς 17 Ὀκτωβρίου τοῦ 1944 ἐπέστρεψε στὴ ἐλεύθερη Ἑλλάδα μεταφέροντας τὴν Ἑλληνικὴ Κυβέρνηση.  Τελευταίες ἀποστολὲς του ἦταν ἡ προστασία τῆς Σχολῆς Ναυτικῶν Δοκίμων, στὰ Δεκεμβριανὰ τοῦ 1944 καὶ ἡ μεταφορὰ στὴ Ρόδο, στὶς 15 Μαΐου 1945, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Δαμασκηνοῦ μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀντιβασιλέως στὰ ἐλεύθερα πλέον Δωδεκάνησα.   Τὸ 1956 παροπλίστηκε στὸν Ναύσταθμο Σαλαμίνας καὶ τὸ 1957 ρυμουλκήθηκε στὸν Πόρο ὅπου παρέμεινε μέχρι τὸ 1983.

Τὸ 1984 τὸ Πολεμικὸ Ναυτικὸ ἀποφάσισε νὰ τὸ διατηρήσει ὡς ἐθνικὸ σύμβολο. Ἀπὸ τὸ 1985μέχρι σήμερα βρίσκεται σὲ μόνιμο ἀγκυροβόλιο στὴ Μαρίνα Φλοίσβου, συνεχίζοντας νὰ προσφέρει στὴν Πατρίδα ὡς Μουσεῖο. Ἐξαίρεση ὁ ἀπόπλους του στὶς 5 Ὀκτωβρίου 2017 γιὰ Θεσσαλονίκη ὅπου παρέμεινε μέχρι τὶς 12-12-2017 μὲ ρεκὸρ ἐπισκεπτῶν, πλέον τῶν 130.000. Ἕνα ἱστορικὸ ταξίδι στὴ νύφη τοῦ Θερμαϊκοῦ πὸὺ ἐπαναλήφθηκε μετὰ ἀπὸ 72 χρόνια (1-3-1945).